Hơn một giờ sáng, sau khi xong việc và trước khi đi ngủ là một khoảng thời gian nhỏ cho mạng xã hội, lượn loanh quanh và tôi đã check threads và tôi gặp một kênh chia sẻ về những opensource phổ biến, tôi tự nhiên không ngủ được và cứ qua từng thread này qua thread khác để check xem các opensource đó có thể làm gì.

Rất nhiều người hiểu Open Source đơn giản là “mã nguồn mở, miễn phí xài”. Nhưng với tôi, Open Source nó còn hơn thế. Đó là những viên gạch nền móng mà người đi sau có thể xây dựng tiếp. Nó giống như việc có sẵn một chiếc xe máy, việc của bạn chỉ là thay màu sơn, độ lại một chút cho phù hợp với mục đích sử dụng – vậy là bạn có phương tiện để di chuyển thay vì phải đi bộ, làm từ con ốc vít từ đầu.

Ở quy mô startup hay doanh nghiệp nhỏ, nguồn lực luôn là thứ giới hạn. Không có đội ngũ hàng chục người, không có ngân sách marketing bạc tỉ, không có hạ tầng server khổng lồ. Nhưng Open Source có thể giúp bạn bắt đầu – không phải từ con số 0, mà từ 50, thậm chí là 70 nếu bạn biết chọn đúng công cụ.

Một bước đi

Hình ảnh mà tôi hình dung ra lúc đó là: mỗi dự án khởi nghiệp như một hòn tuyết nhỏ. Nếu bạn chỉ lăn nó trên nền đất khô, nó sẽ tan. Nhưng nếu bạn đặt nó đúng chỗ – một sườn đồi tuyết phủ dày – thì chỉ cần một cú đẩy đúng lúc, hòn tuyết ấy sẽ lăn, và càng lăn, nó lại càng lớn.

Open Source chính là cú boot đầu tiên ấy. Nó không thay bạn làm tất cả, nhưng nó cho bạn thời gian, nguồn lực, và quan trọng hơn – là đòn bẩy. Một CMS mã nguồn mở giúp bạn xây dựng nền tảng nội dung nhanh chóng. Một hệ thống quản lý người dùng sẵn có giúp bạn tiết kiệm hàng tuần, hàng tháng phát triển backend. Một bộ UI kit giúp bạn có ngay giao diện tươm tất để demo gọi vốn, hoặc đơn giản là demo cho khách trước khi bạn có design chính source chính cho dự án.

Mỗi ngành đều có “quà”

Điều bất ngờ nhất tôi nhận ra là: ở gần như mọi lĩnh vực, đều có Open Source hữu ích. Marketing có các công cụ automation như Mautic, N8N. Thiết kế có Penpot. Phân tích dữ liệu có Metabase. DevOps có hàng tá công cụ CI/CD miễn phí. Thậm chí ngành giáo dục, y tế hay tài chính cũng có các hệ thống nguồn mở đang được cải tiến từng ngày.

Bản thân mình tự hỏi: liệu có bao nhiêu người đang cố gắng giải quyết lại một vấn đề mà thế giới đã có lời giải?

STEAM for VietNam nơi mình join cùng anh em, luôn ưu tiên hàng Opensource, bởi vì nguồn lực có sẵn hoặc không, lúc nhiều lúc ít, thế nhưng khi sử dụng Opensource bạn luôn có document sẵn, và học một cách nhanh hơn là tự phát triển, tất nhiên là cũng có những thứ team tự phát triển nhưng cũng có lúc sẽ gặp phải vấn đề của nó, về nhân sự, về document cho những người sau, vì là NGO nên có người sẽ bận không thể theo dự án mãi đc.

Mã nguồn mở, nhưng tư duy phải rộng

Một điều tôi học được sau gần 10 năm làm dev, và vài năm làm freelancer, đó là: sự khác biệt giữa người “biết dùng” và người “dùng đúng” là cả một chặng đường.

Open Source không phải là đích đến, nó là công cụ. Quan trọng là bạn dùng nó để giải quyết bài toán nào, và tuỳ biến nó ra sao cho phù hợp với mô hình vận hành của bạn. Đó chính là lúc Open Source phát huy được giá trị thật sự: tính linh hoạt. Và đôi khi nó là cả một vùng trời.

Tư duy tự làm mọi thứ, tự control mọi thứ với tôi nó ăn sâu vào tiềm thức những năm đầu vào nghề, tôi phải tự làm mọi thứ nó mới chất, nó mới hiệu quả, nó mới dễ biến chuyển, thế nhưng sau khi làm với Opensource cụ thể là WordPress, tôi nhận thấy lợi ích từ cộng đồng, một tính năng cho tôi làm với source của bản thân tôi tự build chắc phải mất vài 3 ngày, thế nhưng với opensource, có người đã làm nó, và tôi chỉ việc mang về custom lại, đôi khi chỉ cần việt hoá, hoặc thêm dữ liệu là done tính năng, nhanh thì 15′ chậm thì vài tiếng. Rõ ràng là sức mạnh của cộng đồng cực kì lớn và hiệu quả.

Nói chung là

Bài viết này có thể chỉ là dòng suy nghĩ bất chợt lúc 1 giờ sáng, nhưng tôi hy vọng nó có thể chạm đến những bạn đang ở giai đoạn “biết mình cần gì nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu”.

Hãy để Open Source là cú hích đầu tiên, mình thậm chí có hẳn một bài note về vũ khí bí mật cho startup, đó là những opensource họ có thể sử dụng để boot cho doanh nghiệp của mình.

Bởi biết đâu, chỉ một cú đẩy nhẹ hôm nay – lại chính là bước khởi đầu cho “hòn tuyết” khổng lồ của bạn mai sau.

Đôi khi mình không phải làm tất cả, chỉ cần hiểu cần phải làm gì, là vũ trụ đã cho mình mọi thứ, chỉ cần vận dụng và sử dụng nó mà thôi.